manifesto diziler kitaplar yazarlar kategoriler arama iletişim
     
 
 
diziler
edebiyat
şiir
sinema
inceleme

yeni çıkanlar
BİR YADİGAR EJDER KİTABI - Erhan Tuncer
UZAYDA PİKNİK - Arkadi ve Boris Ştrugatski
KİRAZ MEVSİMİ ve SİNEMA BİLETİ - Hakan Savaş

çok satanlar
ENDOKTRİNASYON VE TÜRKİYE'DE TOPLUM MÜHENDİSLİĞİ - Serdar Kaya
POSTMODERNİZM - Fredric Jameson
YENİ KARA FİLMLER - Selda Tan Özdemir

yayın programı
NİRENGİ KİTAP'TAN ÇAĞRI> - TÜRK SİNEMASI ARAŞTIRMALARI
RETHINKING THE QUR'AN Towards a Humanistic Hermeneutic - Nasr Hamid Ebu Zeyd
READING THE BOSS: Interdisciplinary Approaches to the Works of Bruce Springsteen - Roxanne Harde (Editor), Duncan A. Campbell (Editor)

 
 

 
dunyabizim.com, Meryem UÇAR, 2012-07-02

FİLDİŞİ KULE DEĞİL, FİLDİŞİ KUYU!

Öykü ve romanlarından tanıdığımız Nihan Kaya'nın Fildişi Kuyu isimli yeni kitabı, nihayet raflarda yerini aldı.

Nihan Kaya'nın Gizli Özne, Türkiye Yazarlar Birliği Öykü Ödülü'nü alan Çatı Katı, Buğu ve Disparöni isimli dört kurmaca eseri bulunmakta. Bu dört eser psikolojik derinliği olan öykü ve romanlardan oluşuyordu. Kaya'nın beşinci kitabı Fildişi Kuyu, öncekilerden farklı olarak, edebiyat, psikoloji ve kadın ekseninde yazılmış bir inceleme. Türk ve dünya edebiyatının eserlerini, bu eserlerin yazarlarının hayatıyla ilişkisini psikolojik açıdan irdeliyor. Kadın unsuru ise kitapta beklenenden daha geride kalmış.

Fildişi kule diye bir şey yok

Kitap önce ismiyle ilgi uyandırıyor. “Fildişi kule diye bir şey yok” diyor yazar. Kaya’ya göre, gerçek sanatçı veya yazar fildişi kule değil, fildişi kuyudan sesleniyor bize. Kule, yazarın toplumu yukarıdan seyrettiğini ima eden bir imge. Kuyu ise Nihan Kaya'nın, yazarın gündelik hayatın akışına kapılırsa, piyasanın taleplerine boyun eğerse, bir anlamda toplumla kaynaşırsa nitelikli eser üretmesinin mümkün olmadığı fikrinin bir tezahürü. Yazar, çoğunluğun durduğu, gündelik hayatın aktığı zeminde değil, kuyuda; zira amacı bunların “derinine” inmek. Kitaba göre edebiyat da psikoloji de tasavvufta olduğu gibi, mananın üzerini örten perdeyi aralamayı hedefliyor. Bu da ancak, “kuyu” simgesiyle temsil edilen dikey hareketle mümkün.

Kaya'nın dikey dediği şey, hayatın, “eşya”nın altında gizli mana. Her sanat eseri gibi edebiyat metninin de dikey ve yatay olmak üzere iki boyutu var. Romanın yatay boyutu, hikâyesinden, olay örgüsünden, kısacası metnin sadece kendisinden ibaret olan “fiziki” kısmı. Ancak her iyi roman, kendisinden daha büyük bir gerçekliğe işaret ediyor. Dolayısıyla bir romanın dikey boyutu da onun “alt-metni”. Kaya'nın estetik ölçüsü de bu alt-metin. Bir romanın alt metni ne kadar zenginse, yani romanın yatay düzleminden dikey yönde ne kadar çok ilerleyebiliyorsanız, o roman sanatsal açıdan o kadar değerli Kaya'ya göre. Fildişi Kuyu, çeşitli öykü, roman ve piyeslerin alt metnini inceliyor bu söylemle birlikte.

Nihan Kaya'nın estetik fikirleri bu yüzden, Marcel Proust'unkiler ile örtüşmekte. Marcel Proust gibi Kaya da gerçekçilik ile sanatın bir arada bulunamayacağını düşünüyor. Fildişi Kuyu, Proust'un, edebiyatın nesneleri değil, onlar vasıtasıyla onların altında yatan bir başka gerçekliği hedef aldığı görüşünü irdeliyor, çoğaltıyor, örneklerle açıklıyor. Dış gerçeklik, iç gerçekliğe ulaşabilmek için bir araçtan ibaret bu görüşe göre. Dolu dolu yaşanabilecek tek hayat, dış hayat değil, hayatın yüzeyinin altındaki ikinci hayat. Edebiyat işte bu ikinci hayatla irtibat imkânı sunuyor insana. Bu yüzden, ateist olan Marcel Proust'un Jung'un din kavramı ile yorumlandığında “edebi bir ermiş” olarak nitelenebileceğini söylüyor Kaya. Edebiyat, felsefe, gerçekten daha gerçek olan ikinci hayatla irtibat sağlamaları açısından dine benziyorlar. Kitabın tasavvufa yaklaşan kimi söylemlerine rağmen tasavvufu, hatta dini hiç konu almaması belki bir eksiklik.

Sanat neden taklit edilemez

Fildişi Kuyu'ya göre, her edebiyat eseri kendi gerçekliğini kendisi yaratıyor ve bu yüzden kendi bütünlüğü içinde değerlendirilmeli. İyi eserdeki her kelime oraya bir nedenle yerleştiriliyor; iyi eserin hiçbir kelimesi rastgele değil. Nihan Kaya ele aldığı bütün eserleri bu yordamla inceliyor. Yedi ciltlik eseriyle Marcel Proust'tan başka, Frankenstein romanıyla Mary Shelley, “Bebek Evi” öyküsüyle Katherine Mansfield, Kuyucaklı Yusuf romanıyla Sabahattin Ali, Uğultulu Tepeler romanıyla Emily Bronte, Peyami Safa, Halit Ziya, Fildişi Kuyu'nun incelediği yazarlar arasında.

Fildişi Kuyu, Nihan Kaya'nın çoğunlukla İngilizce yazıp yurt dışında yayınladığı makalelerden oluşuyor. Yazıları yazarın kendisinin Türkçeye çevirmesi iyi olmamış; çeviri ara ara tıkanıyor. Kitabın en etkili yazılarından biri, Kaya'nın sanatın statükoyla neden ters düşmek zorunda olduğunu anlattığı, “Aykırı Bir Hareket Olarak Sanat” başlıklı yazı. Kaya'nın bu yazıya benzer bir çalışması, 2008'de Routledge yayınlarından çıkan kolektif bir kitabın ilk bölümü olarak yayınlanmıştı.

Edebiyat ne işe yarar, yazmak ve yaşamak arasındaki tezat nedendir, sanatçının, edebiyatçının toplumla ilişkisi nasıldır, sanat neden taklit edilemez gibi sorulara ilgi duyanlar için Fildişi Kuyu'nun zengin ve doyurucu bir okuma olacağı muhakkak.

 
 
 
   
İLGİLİ KİTAPLAR

Aslında 'fildişi kule' diye bir şey yok. Yazar eserini hazırlarken gündelik hayatla arasına mesafe koymak zorunda; ama bunu sanıldığı gibi herkese yukarıdan bakan, hayattan kopuk bir kulenin içinden değil, aksine, hayatla, insanlıkla, insanlığın acılarıyla özdeşleşen bir yerden yapıyor. Yazar, gündelik hayattan bahsediyor göründüğü zamanlarda bile, gündelik hayatın derinlerinde saklanan “gerçek hayat”la ilişki kuruyor aslında. Edebiyat da psikoloji de görü

devamı...
   
İLGİLİ KİŞİLER

Nihan Kaya

1 Ağustos 1979’da İzmit’te dünyaya geldi. 2001’de Boğaziçi Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun oldu. Yüksek lisansını İngiltere’de University of Essex’e bağlı bulunan Psikanalitik Çalışmalar Merkezi’nde (Centre for Psychoanalytic Studies) tamamladı. İlk romanı Gizli Özne 2003, öykü kitabı Çatı Katı 2004, ikinci romanı Buğu 2006’da Dergah Yayınları tarafından yayımlandı. Çatı Katı 2005’te Türkiye Yazarlar Birliği Öykü

devamı...
   
 
kategoriler
bilimkurgu
din
felsefe
göstergebilim
kadın çalışmaları
edebiyat
| tüm kategoriler
 

eleştiri / tanıtım
ÜÇÜNCÜ ADAMLARA SELAM OLSUN!
2014-11-09
“SİNEMA BİR GEÇİŞ DÖNEMİ YAŞIYOR”
2013-02-01
MANDALİNA KABUĞUNUN KOKUSU FİLM ELEŞTİRİSİ İÇİN ÖLÇÜT OLUR MU?
2013-02-01
YÜZEYDEN DERİNE: FİLDİŞİ KUYU ÜZERİNE
2012-08-02
KARA FİLMLER, MODERN DÜNYANIN DERİN GÖLGELERİ
2012-07-02
FİLDİŞİ KULE DEĞİL, FİLDİŞİ KUYU!
2012-07-02